Юу хийх вэ?

Зөнөж үхэх гэж байж одоо хүртэл хийх юмаа олж ядсан яасан этгээд вэ гэж бодох вий дээ хэ хэ. Гарчигнаас нь ч харвал тийм л дээ. Зүгээр л би зөв зам дээрээ явж байна уу гэж хаяа гайхдаг юм. Би заримдаа өөрийгөө голох ч гэх үү тиймэрхүү сэтгэгдэл төрдөг болохоор тэр байхаа. Би дандаа л шилдгийн шилдэг нь байхыг хүсдэг тэгж тэмүүлдэг болохоор тэгж чадахгүй үедээ өөртөө эргэлзэх, би хийх ёстой юмаа хийгээд явж байгаа эсэхдээ эргэлздэг юм шиг байгаам. Нэг л юмандаа би сэтгэл хангалуун бус байна. Тэр маань миний өөртөө итгэлгүй байдал. Үүнийг анх нэг найз маань хэлсийн. Тэр үед би тийм байх ёсгүй гэж л бодоод өнгөрснөөс биш тунгааж бодоогүй билээ. Одоо бодоод байхад үнэхээр ч тийм байсан юм шиг. Тэр маань бодоод үзээд байвал миний хүүхэд нас, аав ээж хоёрын хэрүүлийг сонсож тэр бүхэнд дотроо шаналж гутарч, юу ч хийж чадахгүй байгаадаа бухимдаж байснаас үүдсэн ч байж болох юм. Хэрвээ хэн нэгэн хүн энэ хуудсыг санамсаргүй уншвал ганцхан юм захья. Хэзээ ч хэзээ ч битгий хүүхдийнхээ дэргэд хэрэлдээрэй. Хамгийн хайртай хоёр хүн нь бие биеэнийгээ үзэн ядаж байхыг харах, юу ч хийж чадахгүй байгаадаа бухимдах, тэр бүхэн өөрөөс нь болсон гэж итгэх (тийм биш гэдгийг би яаж мэдэх вэ дээ. Дөнгөж л тавтай байсан юм чинь) энэ бүгд миний одоод нөлөөлсөн юм шиг. Тэр бүү хэл ер нь миний хүнд итгэх итгэл олон юманд нөлөөлсөн юм шиг байгаам. Гэхдээ би энэ бүхнийгээ даван туулахаар оролдож байна. Бага байхдаа би их аймхай хүүхэд байж билээ. Би тийм байгаадаа дургүй, өөрчлөхийг хичээдэг, үргэлж өөртөө тийм магадлал байхгүй гэж ятгасаар байгаад ер нь амжилтанд хүрсэн шүү. Бас нэг удаа хоёр долоо хоногийн дотор 160 см-ээс 180 см үсэрч сурч билээ. Хэ хэ. Ер нь тийм болохоор ер нь хүн юуг ч хүсч бодож хичээвэл болохгүй зүйл гэж үгүй байхаа. Одоо тэгвэл би өөрийгөө бас дахин нэг өөрчлөхөөр шийдсийн. Энэ нь тэр дээр эхэлсэн өөртөө үл итгэх байдлаа халах. Үүний тулд би хамгийн зөв замыг л сонгон явж байгаа, бас би зөв юм хийж байгаа гэдэгтээ итгэх хэрэгтэй байна. Хэ хэ. Үүнийгээ ч би өөртөө баталсан л даа. Одоо гол нь энэ замдаа тууштай байх. Би чадна гэж би бодож байна. Би л чадахгүй бол өөр хэн чадах вэ дээ. Үүнийг манай найз өнөөдөр хэлсэн. Түүний үг үнэн гэж бодож байна. Үүнийг би л чадна. Надад потенциал байна.

Гол нь зөв менежмент. Би мөнгийг ухаалаг зарцуулж чаддаг боловч цагийг ухаалаг зарцуулж хараахан сураагүй л байна. Энэ бүхэн гол нь өөрөө өөрийгөө удирдахаас эхлэнэ дээ. Тэгэхээр одоо би энэ уншиж байгаа юмаа дуусгаад л унтана. Өглөө босно гэсэн цагтаа маргааш босноо. Бас энэ долоо хоногийг дуустал энэ миний өөртөө өгөх амлалт.

Бас дахин нэг ухаарал

Хэ хэ. Яасан ч ухаарч ханадаггүй хүн билээ дээ би. Хэзээ ч билээ, хаанаас ч билээ, амьдрал бол мөнхийн сургууль гэж уншиж байсан санагдаж байна. Яасан ч үнэн үг билээ гэж гэв гэнэтхэн бодогдлоо. Сураад л байна, сураад л байна. Янз бүрийн юмыг. Яаж гутлаа үдэх вэ гэдгээс эхсүүлээд л диффренциал тэгшитгэл бодохоор дамжуулаад яаж хүн панаалдах вэ гэдэг хүртэлх. хэ хэ. Тэр хоорондоо би өөрийн мэдэлгүй арга техник боловсруулна. Заримдаа хүнээс будаа иднэ. Заримдаа санамсаргүйгээр сурна гээд л. Тэр дундаа бусдаас суралцах нь хамгийн үр дүнтэй нь юм уу даа. Гэхдээ их учиртай.

Энэ бодол яаж орж ирсэн гэхээр би одоо нэг юм хийх хэрэгтэй болоод. Тэгсэн чинь юу ухаарсан бэ гэвэл эртнээс төлөвлөж яаж хийхээ сайн бодож байгаад л хийх хэрэгтэй юм байна гэдгийг. Яг л өгүүлбэртэй бодлого бодож байгаа юм шиг. Өгүүлбэртэй бодлогийн хамгийн цаг авдаг ч хамгийн түрүүнд хийх ёстой алхам бол юу өгөгдсөн болоод яг юуг олох гэж зориод байна вэ гэдгийг. Тэрнийг ойлгохгүйгээр бодно гэж байхгүй. Түүний дараа бодох аргаа олох. Систем тэгшитгэл зохиох уу, эсвэл яаж хялбарчлах вэ гээд л. Амьдрал яг л тэрүүн шиг юм. Эхлээд л тулгарч байгаа асуудлыг ойлгоод дараа нь түүнд тохирсон арга хайх... Даанч заримдаа яг юу болоод байгааг ойлголгүйгээр л ханцуй шамлаж дайрч ороод л алдчих юм даа. Заримдаа ч үнэхээр ч ойлгох, ойлгох гэж явах ч цаг байдаггүй л дээ. Заримдаа бол тийм хугацаа байдаг. Энэ үед хамгийн гол нь бусдаас суралцах юм байна гэдгийг л ойлголоо. Ёстой л тэнэг хүн өөрийнхөө алдаанаас, ухаантай хүн бусдын алдаанаас суралцдаг гэдэг шиг л хэ хэ. Гэхдээ ч би хамгийн тэнэг нь ч биш, бас ухаантай нь ч биш бололтой. Бусдын л адил алдахдаа алдаж, бусдаас суралцахдаа суралцаж л явна даа...

Frustrated

Ёоёо, нээрээ яахаараа хорвоо ийм шударга бус байдаг байнаа. Ер нь ингэхэд ПС хэрэглэгчид ч гэсэн судалгааны ажилтайгаа холбоотой өгүүллэгүүдээ янзлах хэрэгтэй биз дээ. Тэгж байхад чинь Мак хэрэглэгчидэд болохоор тэгж янзлахад нь зориулсан өчнөөн програмнууд байхад ПС хэрэглэгчдэд ганц ч байхгүй шүү. За за энэ бол нэг иймэрхүү. Ингэхэд нэг сайн буянтай хүн нь надад яаж пдф файлуудаа янзлахыг заагаад өгчихдөггүй л юм байх даа. EndNote хэрэглэх гэсэн чинь урт нэртэй pdf файлуудыг минь тоож аттач хийхгүй гэнээ. Ядаж байхад би бүх файлаа дандаа өгүүллэгийн нэрээр нь хадгалаад сурчихсан. Бөөн тийм файлтай. Одоо тэрнийгээ яахаа мэдэхээ болиод гайхаад байна. Ядаж байхад энэ Гүүглэ десктоп Vista дээр ажилладаггүй яадаг юм болохгүй л байна. За за нэг иймэрхүү.

Дасалтаа гэж...

Ха ха, монголоороо ч бичиж чадахаа болих нь байна. Саяа юм юмны тухай гэж бичих гэж байгаад юум гээд биччихээд нэг л сонин харагдаад байхаар нь юу билээ гэж бодсон чинь хэ хэ. За за юу ч гэсэн шинэ хичээлийн жил эхэлчихлээ. Энэ жил яаж будилдаг юм байгаам болдоо. Харж л байя. Өө тийм юу гэж бичих гэж энэ хуусыг нээснээ мартаад хадуураад явах гэж байна ш дээ.

Хүн ер нь юм юманд амархан дасдаг бололтой. Хаа явсан газраа дасна, амьдарсан газраа дасна, идэж уусандаа, ижилдэн амьдарсандаа гээд л. Миний хувьд бол идэж уухаас бусад дасан зохицолт нь дээд зэрэг юм шигээ. Харин хүнд дасахдаа ямар бол? Энэ асуултанд хариулж чадахгүй юм шигээ. Би өдий хүртэл багын хэдэн найзаасаа өөр хүнтэй найзалж үзээгүй болохоор ч тэр үү. Найз залуугийн тухайд гэвэл мэдэхгүй ээ. Гэхдээ ч нэг удаа дасаад найзалсан нь ч найзалсан шүү. Даанч бүтээгүй болохоос л биш. Тэгэхээр л мэдэхгүй юм даа. Гол нь дасах гэдэг нэг хэрэг, итгэл даах гэдэг шал өөр хэрэг бололтой. Хэдийгээр энэ газарт дасаад эндээс өөр тийшээ дараа нь явна гэхээр нэг л утгагүй мэт санагдаж эхэлсэн ч эх нутаг гэдэг шал өөр төрлийн дасалт байдаг бололтой. Дандаа л сэтгэлд уяатай... Даанч энэ зун очоод гутралын цэнхэр шилний цаанаас баахан харчихсан болохоор нэг л тиймхэн байна шүү. Уулзсан хүн болгон л Монголоос гарч явахын бөөн хүслэн. Үнэхээр ч болохгүй бүтэхгүй байгаа болгоныг нь харвал тийм ч юм шиг. Гэхдээ яагаад болгоё бүтээе гэж оролдож болохгүй гэж... Би хариж очоод болгоноо. Харж л байгаарай.

Ухаарал

Өө тийм бас хэдэн үг нэмээд хэлэх хэрэгтэй юм байна шүү. Энэ бодол дээр үед хэдэн долоо хоногийн өмнө төрсөн ч бичих зав гарахгүй явсаар байгаад л энэ дээ.

За бодол маань юу вэ гэвэл:

Хэрвээ чи ямар нэг зүйл хүсч байвал тэрнийхээ төлөө зүтгэ. Зүтгэсэн шиг зүтгэ. Хэрвээ чи зүтгэж чадахгүй бол бурхан чамд хүссэн зүйлийг чинь хайрласангүй гэж бүү гомдол.

Аливаа үйлдэл өөрийн гэсэн үр дагавартай байдаг. Түүнчлэн үйлдэлгүй үр дагавар гэж энэ хорвоод үгүй. Тиймээс ямар ч зүтгэл гаргахгүй байж байгаа мөртлөө ямар нэг эерэг үр дагавар хүлээх нь утгагүй хэрэг болно.

Магадгүй би яагаад энэ бодол төрсөн тухайгаа бичсэн нь зөв болох байх л даа. Заримдаа ажил үйлс нь бүтэлгүй байгаа тухай эсвэл одоогийнхоо байгаа нөхцөл байдалдаа сэтгэл дундуур байгаа түүнийхээ тухай гомдоллож байгаа хүмүүстэй би дайралдаж л байлаа. Мэдээж энэ бол хэвийн л үзэгдэл. Гэхдээ дандаа гомдоллож байдаг зарим нэг хүмүүс байнаа. Жишээ нь хайр дурлал нь хэрхэн бүтэхгүй байгаа тухай, дурлалт хүн нь хэрхэн хайхрамжгүй хандаж байгаа тухай гомдоллож байгаа бүсгүй, мөн үр хүүхэд нь ажлаас нь тараад ирэхэд хэрхэн хайхрамжгүй хандаж байгаа тухай, аяга шөл ч хийгээд өгөхгүй байгаа, том болсон үр хүүхдийнхээ хоол ундыг нь дандаа хийхдээ тулж байгаа тухай гомдоллож байгаа ээж, эсвэл сонгосон мэргэжил нь хичнээн утгагүй, үр өгөөжгүй, эсвэл цалин нь муу байгаа талаар гомдоллож байгаа ажилтан гээд л. Зөндөө л жишээ дурдаж болох байна. Энэ бүхэнд байгаа нийтлэг алдаа юу вэ гэвэл, бид өөрсдөө л сонголт хийдэг, тэгээд сонголтынхоо үр дүнг хариуцдаг гэдгийг л уг хүмүүс ойлгоогүй байгаа хэрэг.

Жишээ нь хайр гэж юу вэ миний бодлоор үүнд ямар нэг өгөө аваа, тооцоо, нөхцөл байх ёсгүй. Хэрвээ хүн хэн нэгэн хүнд хайртай гэж бодож байгаа бол тэр хүнийг сайнтай муутай нь сайхантай муухайтай нь хайрлана гэж бодсон л байх гэж төсөөлж байна. Тэгвэл тэр хүнийг хайрлах уу, үгүй юу гэдэг тэр хүний сонголт. Өөрөө унасан хүүхэд уйлдаггүй гэдэг шиг өөрөө сонголт хийчихээд араас нь уйлж дуулаад байх нь хаашаа ч юм. Мөн тэр ээж ч гэсэн тэр. Өөрөө л насанд хүрсэн хүүхдийнхээ хоолыг л хийж өгч эрхлүүлчихээд араас нь гомдоллож байх. Мэдээж өөрөөс унасан үр минь гээд л хоолгүй ядарчих вий, зутарчих вий л гээд л хайрласан хэрэг байх. Хэрвээ тэгж бодож сонголт хийж байгаа бол дараа нь өөрийнхөө сонголтын араас гомдоллох хэрэггүй л байх. Мэдээж амьдралд заримдаа сонголтгүй, тэр л замаар явахаас өөр аргагүй болдог үе байдаг. Тэгвэл энэ бол өөрөө унасан хүүхэд биш, харин түлхүүлээд уначихсан хүүхэд болох учраас харин гомдоллож болох юм.

Өөрөө унасан хүүхэд уйлдаггүй ээ гэж...

Ардын маань үг яасан ч үнэн бөгөөд шорвог байдаг юм бэ.

Тиймээ би ч гэсэн тэр өрөө унасан хүүхдүүдийн нэг. Нэгэнт амьдрал надад нимбэг өгсөн юм чинь, давс, такила хоёр олоод найз нарыгаа дуудаад зад наргинаа.

Давс, такилагийн эрэлд би мордлоо...

Ухаарал

Дахиад л бодлын үргэлжлэл. Хүн гэдэг амьтан яасан ч их бодож, эргэцүүлж, ухаарч, бас алдаж дуусдаггүй юм бэ дээ. Хавар болоод л, гадаа ногоо ургаад л бороо ороод л байгаль дэлхий сэргээд л үнэхээр сайхан. Нэг бодол намайг хатгана... Өдий хүртэл 20 хэдэн жил хорвоогийн тоосыг хөдөлгөхдөө юу хийж бүтээв? Бас юу сурч мэдэв? Энэ асуултын хариултыг олох гэж хэдэн өдөр бодлоо. Хариултыг нь олсонгүй ээ. Яагаад вэ? Би юу ч хийгээгүй юм гэж үү? Хожмын өдөр үхэхдээ үр хүүхэддээ эсвэл хойч үедээ үлдээх ямар ч өвгүй хүн юм гэж үү?

Сургууль төгсөж байсан минь саяхан мэт санагдана. Тэр үед л би их сургуулийн 4 жилийг дэмий үрж дууссанаа гэнэт ухаарч билээ. Гэтэл тэрнээс хойш дахиад л хэдэн жил өнгөрлөө. Дахиад нэг их сургууль төгсөх хугацаа өнгөрлөө. Гэвч хийсэн бүтээсэн юм юу байна? Яагаад ч юм эргээд харахаар энэ өнгөрүүлсэн жилүүдэдээ харамсах сэтгэгдэл төрөөд байх юм. Хэ хэ. Юу юугүй үхэх нь дөхсөн хүн шиг л юм боддог байна ш дээ. Гэхдээ л хэрвээ энэ хэвээрээ яваад л байвал магадгүй үхэх өдрөө өөрөөсөө ингэж асууж суух ч билүү. Тэгвэл нээрээ ямар их харамсалтай вэ. Хүн болж төрчихөөд хүн шиг, уйлж дуулж, бусдыг хайрлаж, хайрлуулж, атаархуулж, хийж бүтээж, асаж дүрэлзэж явж чадахгүй бол ёстой л "Зачем ты родила меня, мама?" гэдэг нь болох байлгүй дээ.

Тэгэхээр үүнээс үүдсэн ганц дүгнэлт гэвэл:

Эргээд харахдаа харамсахгүйгээр амьдар, үгүйдээ л амьдарч сур

гэдэг л байна даа.

Mиний бодлын үргэлжлэл

Дахиад л түүхийн мушгин гуйвуулалт шиг санагдана. Гэвч үгүй юмаа.

Саяхан Үндэсний Газарзүйн нэвтрүүлгээр (National Geography) Хориотой хот болон түүний сүүлчийн эзэн хааны талаар гарч байна. Тэд түүнийг Хятадын сүүлчийн эзэн хаан гэж ирээд л ярих юм (Chinese last emperor). Эхлээд ч яахаараа энэ Үндэсний Газарзүйн нөхдүүд манж, хятад хоёрыг ялгадаггүй байнаа гэж гайхав... Надаас муу түүхчид гэж арай л баймааргүй юм, эсвэл арай албаар...

Гэтэл зарим нэг материал хартал ер нь Хэнри Пу Й гэж хүнийг Хятадын сүүлчийн эзэн хаан гэж Европынхон үздэг юм байнаа. Энд надад юу гэж бодогдвоо гэвэл уул нь энэ хүн бол их манж угсаатны сүүлчийн эзэн хаан нь байж дээ л гэсэн бодол төрсөн юм. Гэтэл одоо энэ хүнийг дэлхийн томоохонд тооцогдох Үндэсний Газарзүйн нэвтрүүлгээр Хятадын сүүлчийн эзэн хаан гэж зарлаж байх гэж. Аягүй бол явсаар нөгөө манай муу Хувилай хааныг ч Хятадын хаан болгох ч хоёр алхмын цаадах юм шиг байна гэсэн муу ёрын бодол.

Уул угсааг нь хөөвөл энэ хүн Нурхачын хүү Абахай хааны байгуулсан Чинг (Qing) (галиглаж бичихдээ буруу бичсэн бол уучлаарай, би монгол хэл дээр энэ талаар уншиж байсан нь үгүй болохоор л) династын сүүлчийн эзэн хаан болж таарч байгаа юм. Гэтэл уг гарвал нь хэдийгээр манж боловч 300-гаад жил Хятадыг ноёлох хугацаандаа аль ч талаараа Хятадаас ялгарахгүй болтлоо ууссан байна. Эцэстээ манж хэмээх энэ үндэстэнээс хэл нь ч, хил нь ч, түүх нь ч, нэр нь ч үлдсэнгүй. Угтаа бол энэ манж хэмээх үндэстэн нь тунгус (хамниган) нүүдэлчид бөгөөд цагтаа бас л цалгиж явсан байгаа юм. Бүр нарийн яривал манай Алтай язгуурын хэлтэй, уйгаржин бичгийг биднээс сүүлд зээлдэн авсан, бидэнтэй элэг нэг ч монголчуудын уугуул дайсан этгээдүүд. Хитаны үед л Бохай гэж байснаа сүүлдээ Зөрчид (Алтан улс гэдгээр нь илүү мэдэх байхаа. Хамаг Монголын хаадуудтай тэрсэлддэг байсан, бүр хор хүртэл өгч үзсэн) тэгснээ Манж нэртэй болсон ард түмэн. Энэхүү Алтай язгуурын нүүдэлчин ард түмэн биднийг 300 гаруй жил дарласан болохоос харийн элэг буруу Хятадууд биш.

Хэрвээ бид энэ ард түмний гашуун түүхээс суралцахгүй бол оройтох нь ээ. Нэг л мэдсэн чинь Хувилай хаан маань Хятадын хаан болчихсон, Монгол гэж хэлэхэд түүхч эрдэмтэдээс өөр хүн тийм ямар үндэстэн байдгийн гэж гайхдаг, Монгол гэсэн хэл ч, хил ч, түүх нь ч, нэр нь ч устаж үгүй болох вий. Тэгвэл Манж ард түмний алдаа нь хаанаа байсан бэ? Аугаа түүхтэй, бүр мянган жилээр яригдах түүхтэй энэ ард түмэн яахаараа сүүлийн ганцхан зууны дотор бүр сураг ч үгүй болов оо? Би түүх сайн мэдэхгүй ээ, ганц хоёр уншсан ном, энэ тэр тэгээд л болоо. Тэгж яривал нөгөө муу ганц хоёр уншсан ном нь жинхэнэ сурвалж бичиг биш, зүгээр л зохиол бүтээл. Үнэн ч байж мэднэ, худлаа ч байж мэднэ. Гэхдээ л өөрийн мунхаглан бодсоныгоо ч юмуу, эсвэл дулимагхан ойлгосныгоо эвлүүлэн тавивал энэ ард түмэн өөрсдөө юу ч хийдэггүй, мэглүү архиний амтанд нь автан ордондоо бүгэн хэвтдэгээс л мөхлөө өөрсдөө дуудаж дээ гэсэн бодол. Харин дарлагдаж буй Хятадууд нь өөрсдөө бүгдийг хийж, улс орноо удирдаж байсан байна. Хүнээр ажлаа хийлгэчихээд өөрсдөө жаргаж хэвтэнэ гэсэн бодол нь том эндүүрэл байж дээ. Ёстой л идсэн эрүү хувхайрч, идүүлсэн бут ногоорсон бус уу.

Үүнийг л би хэлмээр санагдаад байгаам. Тэгвэл хэн нэг нь энэ улирсан баларсан түүх, тэр дундаа манай дайсан Манжийн түүх бидэнд ямар хамаа байна гэж эсэргүүцэн бодож мэдэх л юм. Магадгүй ээ. Бидэнд хамаагүй. Гэхдээ л бид тэдний алдааг давтвал яг л тэдний замаар орох вий гэсэн айдас надад төрдөг юм. Өнөөдөр бид бэлэнчилж болно. Маргааш биднийг ямар ирээдүй угтаж байгаа бол гэсэн бодол үргэлж намайг айлгадаг. Бидэнд Хятадаас сурах юм их бий. Адгийн наад зах нь тэд түүхээ дунд сургуульд яаж зааж байна. Гэтэл бид яаж зааж байна. Би тэдэнтэй адил түүхээ худал заа гэж уриалж байгаа юм биш. Гэхдээ л миний багын нэг найз маань ингэхэд Хувилай чинь Монголын хаан байсан юм уу гэж асуусан нь, мөн Өгөдэй чинь Чингэсийн өмнө хаан сууж байлуу гэж асуусныг ер мартаж чаддаггүй юм. Ингээд л түүхээ мэдэхгүй, хайнцах гэж үгийг мэдэхгүй (ямар “ничих” гэсэн үг биш дээ, би л жаахан байхад л хайнцах л гэж ярьдаг байсан юмсан), дулимагхан боловсролтой, дутуухан англи хэлтэй, баасан ахын төрсөн өдрийг гайгүй сайн мэддэг, баар гэж уншиж чаддаг оюутан нэртэй хэдэн мануухайтай л 21-р зуунд аж төрж, амьдрах гэж л үзэж тарах юм биз дээ.

Үүнд л бидний эмгэнэл оршиж байгаа юм шиг санагдах юм. За сэдвээсээ жаахан хадуураад өнөө л нэг хэдэн үйлтэй оюутнуудтайгаа орооцолдчихлоо. Шувуу бол өдтэй амьтан, өдтэй учир бөөстэй, бөөс нь бол гэдэг шиг л гаргалгаа хийчих шиг боллоо :D.

Зиа зиа, би ямар нийтлэл бичиж байгаа биш, бодсоноо л бичиж байна. Тэгэхээр өнөө л бөөсөө ярьсан ч яадаг юм.

Үнэндээ зарим нэг оюутнуудыг харахаар дотор муухайрах юм. Үнэн л дээ, манайд сурах бололцоо тааруу гэдэг. Зарим нэг багш нар юм мэдэхгүй хоосон толгойтой нөхдүүд байгаа нь ч үнэн. Номоор тааруухан гээд л дурьдаад байвал шалтаг мундахгүй ээ. Намайг хэн болчихоод адилхан л оюутан байж номчирхоод унав гэж бодох хүн гарвал “юм мэдэхгүй гэдгээ мэддэгээрээ бусад оюутан нэртэй мануухайнуудаас нэг алхам урагш алхсандаа бодсоноо хэлж байна” гэж би хэлэх байна даа. Яг л “Маргад эрдэнэ хотын илбэчин” дээр гардаг, өөрийгөө мангар гэдгийг мэдээд, тархитай болох гэж мөрөөдөөд л явдаг мануухай юм уу даа.

Гол нь оюутнуудад өөрсөдөд нь их юм байнаа. Юу ч мэдэхгүй байж, тэрийгээ мэдэхгүй зугаа цэнгэлд дуртай. МИУС-ын хичээлийн хоёрдугаар байр заваан байна, автобусны билет энэ тэр жагсаал цуглаан хийхийн оронд орчин үеийн шаардлага хангахгүй болсон хичээлийн хөтөлбөр, эсвэл чанаргүй хичээлийнхээ талаар гомдоллодог, мөнгөө төлсөн хирнээ тэрэндээ таарах үйлчилгээ авч чадахгүй байгаа талаараа гомдоллодог байхад яадаг байнаа. Үнэнийг хэлвэл манай ихэнх оюутнууд ердөө л гологдол бүтээгдэхүүн. Уул нь багагүй мөнгө эцэг, эхээсээ шаналган байж л сурдаг баймаар юм. Аялал жуулчлалын ангийн 4-р курсын оюутан юун Монголын түүхийг мэдэхтэй манатай, Өгөдэй, Чингис хаан хоёрын хэн нь түрүүнд нь амьдарч байсныг мэдэхгүй байхаар чинь хэлэх үг олдохоо больчих л юм байна шүү. Энэ ч болоогүй ээ. Энэ бол ганц л жишээ. Уул нь овоо олон жишээ бичиж болохоор л байна. Эздээс нь айгаад болилоо гэсэн :-P. Гол нь хэтэрхий урт болох нь ээ. Дараа боломж олдвол бүгдийг нь нэг мөр жагсааж бичнээ. Оюутнууд – ердөө л гологдол бүтээгдэхүүн (гэхдээ бүгд биш шүү). Даяаршиж буй өнөөгийн нийгэмд бол хаана ч борлогдохгүй (эцэг эхийн татаасаар л овоо гайгүй л явах юм биз дээ, өнөөгийн Монголын нийгэмд бол).

Өнөөгийн Монгол оюутнууд маань ямар өнгө төрхтэй байна вэ? Хэрвээ Хятадууд Хувилай хаан манай хаан байсан юмаа гэж хэлэхэд урдаас нь хэлэх үггүй, үгүй гэж хэлсэн ч ганц хоёр үгний солиогүй мад тавиулчих, баардах шоудах, коол ми (call me) гэж хэлж чадах ч цаашаагаа англиар эрдэм шинжилгээний өгүүллэг уншчих чадалгүй оюутнуудтай л байх шив дээ. Ядаж л Монголоороо зөв бичдэг, ярьдаг болчихвол. Би ч оюутан байхдаа ойлгож л байвал юу ч гэж ярьсан яадаг юм, бичиж л байвал бас болоо байлгүй гэсэн л бодолтой явдаг байснаа нуух юун. Гэтэл энэ маань уг чанартаа монгол хэл, соёл төдийгүй сэтгэлгээтэй холбоотой гэдгийг ухаараагүй ухвар мөчид сэтгэхүй л байсан юм уу даа. Ядуурсан хэлээр ярьж буй ард түмэн хэзээ ч өргөнөөр сэтгэж чадахгүй гэж л бодогдож байна. Энэ бол ганц миний бодол бишээ. Яг үнэндээ энэ үгийг би хаа нэгтэйгээс л зээлдсэн. Даанч эх сурвалжийг нь санахгүй байна. “->.

Бид одоо тэгж бусдын гарыг харж суугаад л, мэргэжилтэн нэртэй гадаадууд нь ирээд л хамаг ажлыг маань хийж өгөөд л байвал өнөө л Манжийнхаа араас л орох байх даа. Яагаад бид өөрсдөө хийж болохгүй гэж. Яагаад заавал арай ядан гуйж түүж олсон хөнгөлөлттэй зээл, буцалтгүй тэтгэлэг нэртэй ирээдүй хойчоо, газар нутгаа барьцаанд тавьж байж авсан жаахан ногооноо гадны нөхдүүдэд хадган дээр тавиад гүйх гэж. Манай Засгийн Газар ч гэж засдаг л газар даа. Гадны нөхдүүдэд л засаад л гүйнэ үү гэхээс дотны нөхдүүдэд бол зэсрээд л алга болно. Аргагүй л үндэс угсаа нэгтэй гэсэндээ адилхан замаар явах гэж л бид дурлаад байгаам байлгүй дээ. Адилхан бэлэн хоол идчихээд л мөхсөн шиг. Манжууд манжийнхаа эрхтэнг огтолж үргүй үндэсгүй болгож байсан шиг. Энэнд л уул нь манай оюутнууд арай л өөр байр суурьтай хандах хэрэгтэй юм шиг санагдах юм. Уул нь оюутан гэдэг чинь нийгмийн хөдөлгөх хүч нь болж өгдөг ш дээ. Үүн дээр би бас л нөгөө л “хайртай” Хятадыгаа жишээ болгон татаж чадах юм байна. Саяхны түүхийн жишээ гэвэл Тянь Миний талбай, арай эртнийх гэвэл 1905 оны Тонг-Менг Хуй (Тongmeng Hui) холбоо байна. Бас бус жишээнүүд ч Солонгосын түүхээс ч олж болох байх гэж бодож байна. Оюутнууд л багшийгаа хуурахгүй, сурахаа сурч, амар хялбар хөнгөн замыг хөөхийг биш, харин ч хээрийн галуу нисээд хүрдэггүй газраас нь ч байна уу, хүрдэг газраас нь ч байна уу хамаагүй гол нь эрдмийг өвөртөлж, уудалж, толгойдоо чихэж ч байна уу дурын аргаараа олж ирээд хэрэгжүүлэх хэрэгтэй байгаа юм даа.

За за энэ бусдыг хэлэх ч яахав. Өөрийгөө л хичээж явах минь. Энэ бол миний аминчхан магадгүй бэртэгчин үзэл. Гэхдээ би л лав ийм үзэлтэйгээсээ ичдэггүй ээ. Байгаль ээж бидэнд хүртээсэн хишгээс ичих ч хэрэг юу билээ. Иймэрхүү л юмс бодож л арай өөр төрлийн оюутан болох гэж үзэж тарах гээд л байж байна. Хэ хэ. Гэхдээ ч эхлээд амьдар дараа нь философид гэдэг үг ч үнэн санагдаад байдаг юм шүү. Тэгнэ гэвэл ч ондоо төрлийн оюутан болох гэж үзэж тараад ч яах юм билээ. Тэртэй тэргүй коол ми гэж хэлж чадаж л байвал монголдоо бол гайгүй боловсорсоны тоонд ороод, дундач байдлаар амьдраад, хоёр идэхгүй хоосон хонохгүй болоод байгаа юм чинь тийм үү залуусаа. Зиа энэ боловсрох хэрэгтэй үгүй эсэх бол ярианы хүрээнээс халиад явчихжээ. Тэгэхээр энэ хүргээд л бодлоо зогсоогоод нөгөө лайтай илтгэлийнхээ ажил руугаа оръё доо.